সানন্দা

                                                                   

                            (২০ আগষ্ট ২০১৭ ৰ দেওবৰীয়া খবৰত প্রকাশিত)
মেঘাচ্ছন্ন আকাশে কি কঢ়িয়াই আনে ? ই জানো বুকুভৰা প্রেমৰ উপহাৰ বিতৰণ কৰিব পাৰে ! তাৰ কটু দৃষ্টিত বুঢ়া লুইত ডেকা হৈ পৰে ;যাৰ প্রৱল সোঁতে উটুৱাই নিয়ে ক’ত দিগন্তচুম্বী অহংকাৰ । বাকী থাকে কি – বিৰহৰ বান্ধোন , যি সাঙুৰি পেলাই মুক্তবেগী সপোনবোৰ । দুখ আহে হয়তো তেতিয়াই , সেই দুখৰ তাড়ণা তথা তাত সমাহিত হেজাৰটা বিকৃত চিঞৰে কঁপাই থৈ যায় পতিত জীৱনৰ খুঁটিডাল ।
        গোঁসায় থাপনাৰ আগত শৰাই আগবঢ়াই নতশিৰ হ’ল – সানন্দা । তাই যেন উঠিবই খোজা নাই ; চিৰদিনৰ অসহ্যতাক পাঁহৰি শান্তিৰে চকু মুদিব বিচাৰিছে তাই ।তাইৰ আৰাধ্য শ্রীকৃষ্ণৰ ঈষৎ হাঁহিটোৱে তাইক যেন আশ্রয় দিয়ে , তাই মুক্ত হ’ব পাৰিব সকলো লাঞ্ছনাৰ পৰা । ভগৱানৰ বাঁহীৰ সুৰে সুৰে তাইৰ কোমলাংগও নাচি উঠিব ; তাই লাভ কৰিব পৰমানন্দ ! ৰাধিকাৰ দৰে কিজানিবা তাইও মুক্ত হ’ব কোনোদিনা সংসাৰৰ যত ভৰৰ পৰা..
- ‘ মা , কি কৰি আছা ? সোনকালে আহা ।’
     জীয়েকৰ কাণতাল মৰা চিঞৰত সানন্দা পুণৰ প্রকৃতিস্থ হ’ল । জীয়েকৰ হ’বলগীয়া পৰীক্ষাৰ কাৰণেই  শৰাইখন আগবঢ়োৱা হৈছিল , কিন্তু এতিয়া গোঁসায়ঘৰৰ লেঠা দেখি জীয়েকে একেবাৰে দুৰ্ৱাসা মুনিৰ নিচিনাই কোপমুৰ্ত্তি ধাৰণ কৰিছে ।সানন্দাই যেন জীৱনৰ প্রতিমুৰ্হুততেই সেই মুনিৰ শাপগ্রস্ত হৈ আছে ; জীয়েকক লৈয়ে তাইৰ জীৱন – জীয়াই থকাৰ সম্বল ।অন্যথা গিৰিয়েক ৰাতুলৰ লগত তাইৰ এক সম্বলহীন ব্যৰ্থা !
- ‘ আজি গধুলি ওলাই থাকিবা ; মোৰ লগৰ দীনেশে এটা শ্ব’ৰুম খুলিছে ।তাৰকাৰণে এটা ডাঙৰ পাৰ্টি আছে !’
     গিৰিয়েকৰ আদেশ (!) শুনি তাই কেৱল হুমুনিয়াহ কাঢ়িলে । জীয়েকক স্কুললৈ উলিয়াই পঠিয়াই সানন্দা বাৰান্দাৰ আৰামী চকীখনতেই বঢ়ি পৰিল । তাইৰ মনটো গধুৰ হৈ পৰিল – সেই পাৰ্টিৰ নাম শুনি , “কিয় জানো কেতিয়াবা এনেকুৱা লাগে যে এই পাৰ্টি-চাৰ্টি বোৰে মোক কোনোপ্রকাৰৰ সুখ দিব নোৱাৰে ।” ৰাতুলৰ লগত যাৱলৈ হ’লে আকৌ তাই ভালকৈ সাজিব কাচিব লাগে । নহ’লে তাৰ প্রেছ্টিজ ক’ত থাকিব ! তাই প্রথম বিয়া হৈ আঁহোতে এইবোৰ কথা নাভাবিছিল – কিন্তু  এদিন ৰাতুলে পোনপটীয়াকৈ কৈ দিলে , ‘ মোৰ লগত গ’লে ভালকৈ যাবা !’ তাইৰ গাওঁততো এইবোৰ পাৰ্টি নাছিলেই , চহৰলৈ যেতিয়া পঢ়িবলৈ আহিছিল , তেতিয়া পাৰ্টি আছিল ৰেষ্টুৰেণ্টত চাহ মিঠাই খোৱা । কেনেকৈ জানিব তাই? এতিয়া এই হাজাৰটকীয়া মেকআপ মুখত সানি গিৰিয়েকৰ পুতলাটো হৈ পাৰ্টিলৈ যোৱাৰ আশা হয়তো কোনোদিনেই তাই কৰা নাছিল ।
                                                               ......
মেঘদগ্ধ বিবৰ্ণ আকাশ, নিস্তব্ধতা বিৰাজিত গাড়ী দ্রুতবেগত গৈ আছে পাৰ্টিৰ দিশে ।দীঘল ৰাস্তাৰ প্রতিটো পল তাইৰ কাৰণে বিৰক্তিদায়ক হৈ পৰিছে ; নামি অহা তিমিৰ গ্রাসে তাইৰ চকু বান্ধি পেলাইছে। ক’তা ? সেই যাত্রাত স্বামী-স্ত্রীৰ মাজত মাতকথাই নাই ! ৰাতুলৰ কাৰণে চাগে সানন্দা বিৰক্তিদায়ক । এইবোৰ কাৰণত তাই আজিকালি ব্যাকুল নহয় ; এইবোৰ কথা হয়তো তাই আগতেই জানিছিল – মূল্যৱাল আ-অলংকাৰ সি তাইক নিশ্চয়েই দিব পাৰিব কিন্তু তাইৰ মনৰ লগত তাৰ মিলন কোনো দিনেই নহ’ব । সেয়ে হয়তো বিয়াৰ পোন্ধৰ বছৰৰ পিছতো পতি পত্নীৰ মাজত কোনো অন্তৰংগ আলোচনা হোৱা নাই । সি নিজ ব্যৱসায়-বাণিজ্যক লৈয়ে ব্যস্ত !
সানন্দাই ভাল পাইছিল আন কাৰোবাক – তাইৰ কলেজীয়া বন্ধু ,যাৰ কাৰণে তাই মন-প্রাণসকলো উচ্ছৰ্গা কৰাৰ আশা পুঁহি ৰাখিছিল। তাইৰ প্রেমৰ দীৰ্ঘস্বৰে সুকুমাৰ প্রেমিকৰ স্বৰৰ লগত এক হৈ নৱ ৰাগৰ সৃজন কৰি সংসাৰ গঢ়াৰ সপোন ক’ত পূৰ্ণ হ’ল ? তাইৰ মাক-বাপেকে ছাল ছিগা ভিকহুলৈ ছোৱালী নিদি আঢ়্যবন্ত ৰাতুলক কন্যাদান কৰিলে । তেওঁলোক ভাৱিছিল , ‘আমাৰ জী সুখী হ’ব !’  ক’তা? তাইতো কোনোদিনেই সুখৰ উন্মান নাপালে । প্রিয়তমৰ লগত চিৰদিনৰ বাৱে এক হোৱাৰ সপোন পখী হৈ চিৰদিনৰ বাৱেই উৰি গ’ল অচিন স্থানলৈ, তাৰ ডেউকাৰ ধপ্ধপনিৰ কম্পনাংকত হয়তো তাইৰ সপোনবোৰৰ কোলাহলো লঘু হৈ পৰিল । সেইকাৰণেই চাগে শাৰীৰিকভাৱে এক হৈও মনৰ পৰা কোনোদিনেই ৰাতুলৰ লগত তাই এক হ’ব নোৱাৰিল ।কলাগুৰুৰ দৰে তাইও কেতিয়াৱা গাই উঠে ,

                  “  পৰজনমৰ শুভ লগনত
                      যদিহে আমাৰ হয় দেখা ...’’

দীনেশ পাঁল, নগৰৰ নামজ্বলা ব্যৱসায়ী - সানন্দাৰ গিৰিয়েকৰ অন্তৰংগ বন্ধু। তেওঁৱেই নতুন শ্ব’ৰুম খুলিছে ; যাৰবাবে আজি বৃহৎ পাৰ্টিৰ আয়োজন। চহৰৰ প্রতিস্থিত গণমান্য ব্যক্তি, ব্যৱসায়ী পৰা আৰম্ভ কৰি মন্ত্রী নেতালৈকে সকলোৱেই নিমন্ত্রণ পাইছে ।পাৰ্টিও ফাইভ স্টাৰ হোটেলত :  হুইছকীৰ গ্লাছ হাতত লৈ উপস্থিত মান্যগণৰ আৰম্ভ হ’ল আলোচনা – দেশ দহৰ কথা , ব্যৱসায়ৰ লাভ পৰা আদি কৰি ৰাজনীতি লৈকে ; তাতেই আকৌ সমাহিত হৈছে পৰচৰ্চা ।তাত ভাগীদাৰ হোৱা ৰাতুলে নিজৰ কথাৰে দহজনক আকৃষ্ট কৰিলে ।কিন্তু সানন্দা ? তাইৰ সেইবোৰত কেতিয়াও জুতি নাপায় ; ভৌতিকভাৱে তাত উপস্থিত থকাৰ স্বতেও তাইৰ মন উৰা মাৰিলে – তাইৰ গাওঁলৈ ; তাইৰ মাকৰ ঘৰলৈ । তাই ভাবিলে , ‘এতিয়াতো বাৰিষা , নিশ্চয়ে আমাৰ মানুহখিনিয়ে পীড়া ভুগিছে ।’
হঠাৎ দীনেশ আহি ক’লে , “আমি এখন লটাৰী খেলৰ আয়োজন কৰিছো , পুৰস্কাৰ পাঁচ লাখ টকা । সানন্দা বৌ , তোমাৰ নামতেই প্রথম টিকটটো লিখিছো আৰু !’’  তাই কি ক’ব? তাই মাথো হাঁহিলে । ৰাতুলেও ইতিকিঙ কৰি চিঞৰি উঠিল , ‘ লটাৰীৰৰ টকাৰে তুমি পাৰ্লাৰলৈয়ে যাব পাৰিবা ! হাঁ ! হাঁ!’ উপস্থিত সকলোৱে তাৰ কথাত হাঁহি দিলে । দীনেশে  তাইক টিকটটো দিলে ।

কৃটিম সন্তুষ্টিৰ মুখা পৰিহিতা সানন্দা হোটেলৰ বাহিৰলৈ ওলাই আহিল ; আঢ়্যবন্ত ৰাইজৰ হৈ চৈ কৰা  কথাবোৰে তাইক আনন্দ দিব পৰা নাই । আনহাতে ৰাতুলো অনোঅন্যৰ লগত ব্যস্ত ! বাহিৰৰ বতাহজাকে তাইৰ নাকত লাগি অহা ভিতৰৰ এ.চিৰ গোন্ধতো আঁতৰাই পেলালে।ইতিমধ্যেই বৰষুণজাক স্তব্ধ হ’ল , এতিয়া মাথো বিৰিখৰ প্রতি পত্রৰ পৰা নিসৰিত পানীৰ টোপালে এটা মৃদু শব্দৰ সৃজন কৰিছে ।তাই বঢ়ি পৰিল বাহিৰত সজাই ৰখা আতক ধুনীয়া বেঞ্চত; আজি বহুদিনৰ মুৰত তাই সেই মেঘৱান গগন দিশে দৃষ্টি নিক্ষেপ কৰিছে -  আৰ্দ্র দিগন্তই গৰ্জনসহিত সানন্দাৰ আগত যেন ভৌতিক হৈ পৰিছে ।হঠাৎ , তাইৰ পিছফালে কোনোৱা ঠিয় হ’ল ; এজনী কণমানী ছোৱালী – ছয় সাঁত বছৰীয়া । নিশ্চয়েই মগনীয়াৰ ; তাইক দিবলৈ সানন্দাই বেগৰ পৰা খুচুৰা পইচা বিচাৰিলে । ৰাতুলে তাই এনেকৈ মগনিয়াৰক পইচা দিয়া বুলি জানিলে গালি গালাজ কৰিব , সি এইবোৰ একেবাৰে পছন্দ নকৰে । সকলো দেখি ছোৱালীজনীয়ে চিঞৰি উঠিল , “  মোক পইচা নালাগে বাইদেউ । মই ভিক্ষাৰী নহয় ।”
লজ্জিত সানন্দাই ৰঙা ক’লা হৈ প্রশ্ন কৰিলে , ‘ কোন তুমি ? এনেকৈ অকলে কিয় ঘুৰি ফুৰিছা?’
- ‘মোৰ নাম পম্পী ; মোৰ বৰ আমনি লাগিছে – সেইকাৰণে মই এনেকৈ ঘূৰি ফুৰিছো ।’
- ‘ঘৰ ক’ত তোমাৰ মাজনী ?’
ওচৰতে থকা স্কুল এখনলৈ আঙুলিয়াই পম্পীয়ে ক’লে , ‘ আমাৰ ঘৰৰ দূৰৈত কিন্তু এতিয়া আমি ইয়াত আছো । আমাৰ গাওঁ সকলোৰে মাটি বাৰী বানপানীত তল পৰিল । সেই স্কুলখনতেই আমি শৰণাৰ্থী হৈ আছো ।’
সানন্দাৰ মনটো গধুৰ হৈ আহিল । তাই সুধিলে , ‘ভোক লাগিছে নেকি?’
- ‘হয় বাইদেউ ,ভোক লাগিছে । আমাৰ শিৱিৰত মানুহে খাবলৈ খাদ্য দিয়েই – চৰকাৰৰ মানুহ । কিন্তু আজি দুদিন ধৰি খোৱা বস্তুৰ নাটনি হৈছে : দিনত ভাতেই নাই আমাৰ ।’
সানন্দাই আৰু ৰ’ব নোৱাৰিলে ; তৎক্ষণাত তাই হোটেল লৈ দৌৰ দিলে ।পম্পীৰ কাৰণে যথেষ্ট পৰিমাণে সুস্বাদু খাদ্য আনি তাই ক’লে , ‘ এয়া লোৱা , যিমান ইচ্ছা খোৱা ।’
পেট ভৰাই খাবলৈ পোৱাত পম্পীৰ মুখত এক অকৃত্রিম সন্তুষ্টিৰ হাঁহি বিৰিঙি উঠিল ।
                                                        .........
সানন্দাৰ দয়াসনা বুকুখন ৰাতুলৰ কাৰণে অচিন ; সি হয়তো কেৱল নিজৰ দৃষ্টিভংগীৰেই তাই চাব খোজে । সেইকাৰণেই চাগে আজি পৰ্যন্ত সি তাইৰ প্রেমৰ উন্মান লাভ কৰা নাই । পম্পীক খাবলৈ দিয়া বুলি জানিব পাৰি সি চিঞৰি উঠিল , “ এইবোৰ কি কৰিলা? যাক তাক খানা খুৱাই দেৱী হ’বলৈ ওলালা! মানুহে কি ভাবিছে চাগে ? ৰাতুলৰ ঘৈণীয়েকে খাদ্য উঠাই আনে। মোৰ মান ইজ্জত সকলো ডুবালা তুমি ।”
ঘৰমুৱা যাত্রাও পুণৰ নিস্তব্ধতাতেই পাৰ হ’ল ।ৰাতুলৰ মুখত আছে কেৱল অসন্তুষ্টি তথা ক্রোধপূৰ্ণ এক চাপ; তাইলৈ যেন চকু তুলি চাবলৈও তাৰ মন নোহোৱা হ’ল – যেন তাই অপৰাধী ! কাৰোবাৰ হত্যা কৰি আহিছে ! কাৰোবাক লুণ্ঠন কৰি আহিছে! গাড়ীৰ খিৰিকীৰে মুৰ উলিয়াই সানন্দাই কেৱল এন্ধাৰত নোহোৱা যেন হৈ পৰা গছ –লতিকাবোৰ চাই আহিছে। তাইৰ মনত বেলেগ একো কথা নোসোমাল , মাঁথো অৰহৰ মনলৈ আহি থাকিল – পম্পীহতঁৰ চিন্তা ।
                                                                      ...........
আজি এসপ্তাহ ধৰি ৰাতুলে তাইৰ লগত ভালকৈ মাতবোল কৰা নাই । তাইৰ নো দোষ কি ? – সেই ভাবি তাই ব্যগ্র ।ৰাতিপুৱা বাতৰি কাকতখন মেলি তাই চকু চলচলীয়া কৰি পেলালে , ‘ বানৰ তাণ্ডৱ ! গৃহহাৰা সহস্রজন!’ বন্যাৰ্ৎ ৰাইজৰ চিৎকাৰত তাই যেন পম্পীৰ মাত শুনা পালে ; পম্পী যেন কৈ উঠিল , ‘ মোৰ বৰ ভোক লাগিছে ।’ কাকতখনৰ ২য় পৃষ্ঠাত দীনেশ পাঁলৰ শ্ব’ৰুমৰ বিজ্ঞাপন, তাৰ তলতেই সিদিনাৰ লটাৰী খেলৰ ফলাফল । সানন্দাই প্রথম পুৰস্কাৰ পাইছে – পাঁচ লাখ টকা ।
        সেই টকাই জানো তাইক আনন্দ দিব পাৰিব ? বানৰ অত্যাচাৰত যিসময়ত হেজাৰজনে অনাহাৰে আছে – সেইসময়ত তাই সেই টকাৰে কি প্রসাধন কৰিব ? আনহাতে ৰাতুলৰ কাৰণে জানো সেই টকাৰ মূল্য আছে ? ঈশ্বৰে যেন তাইক সদ্বুদ্ধি দিলে – তাই পাঁচ লাখ টকা বান সাহাৰ্য্যত প্রদান কৰিব । কিন্তু ৰাতুল ? সি জানো সেই কথাত মান্তি হ’ব ? সি তাইক কি সহ্য কৰিব তেতিয়া?  সানন্দাৰ তেজ মঙহৰ শৰীৰত লুকাই থকা দয়ালু আত্মাই চিঞৰি উঠিল , ‘যি হ’ব দেখা যাব । মই পম্পীৰ কাৰণে দিম ; নিশ্চয়েই প্রদান কৰিম ।’

                                                                  ----  --  ---
                                                                                                                             

                                                                                                                                                             
                                                                           -                                          অথৰ্ৱণ গোস্বামী